Screenshot_20210714-161948_Desygner

«ТАБЛИҒИ ЖАМАҒАТ» – неге экстремистік ұйым ретінде танылды?

Аса қамқор, ерекше мейірімді Алланың атымен бастаймын!
Күллі ғаламның Раббысы Алла Тағалаға сансыз мадақ, сондай-ақ бүкіл әлемге мейірім болып жіберілген, алғашқы және соңғылардың мырзасы болған пайғамбарымыз Мұхаммедке (Оған Алланың сәлемі мен игілігі болсын) сансыз салауаттар болсын.
Тарихқа зер салып қарайтын болсақ, дәстүрлі Ислам шеңберінен шығып кетуші ағымдар да аз болмаған. Уақыттың өтуімен олардың кейбірі жойылып кеткенімен, кейбіреулерінің керағар ұстанымдары толығымен жойыла қойған жоқ еді. Бұл жайтты теріс пиғылды топтар өз мүддесіне жаратпай қоймады. Осы арқылы дәстүрлі Ислам дініне, сондай-ақ, қоғамның ұлттық ауызбіршілігіне кері әсерін тигізіп, халқымыздың салт-санасымен санаспай, қалың жұртшылық арасында бүлік туғызып жатқанына ел куә. Біршама уақыт Ислам дініне жеткілікті көңіл бөле алмаған болсақ та, қазіргі таңда қазақ қоғамы діни ұйымдардың оңды-солдысына баға бере алатындай жағдайға жетті.
Атам қазақ «бөлінгенді бөрі жейді» демекші, Пайғамбарымыз (Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): «Яхудилер 71 топқа, христиандар 72 топқа, үмметім де 73 топқа бөлінеді. Осы 73 топтың ішіндегі біреуі ғана жәннатқа барады, ал қалған 72-сі тозақтық болады», – деген. Сонда қасында тұрған саңлақ сахабалардың бірі орнынан тұрып: «Уа, Алланың елшісі! Жәннатқа баратыны қайсы?», – деп сұрағанда, ардақты Пайғамбарымыз (Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): «Менің және сахабаларымның жүрген жолымен жүргендер», – деп жауап берген болатын (Әбу Дәуіт, Суннат 1; Ибн Мажа, Фитан 17).
Осы хадисті алға тарта отырып, Ислам әлемінде ақиқат жолын ұстанғандарды – Әһлу Сүннет уәл-жамаға деп атайды. Сүннет жұрты және жамағаты ұстанымы әу бастағы Пайғамбар заманындағы сахабалардан, одан кейінгі табиғиндер дәуірінен бастауын алады. Олар қай кезде, қандай жағдайда болмасын Құран мен сүннетке жүгінген еді [1].
Өкінішке орай, бүгінгі қазақ қоғамында діни сауаты жоқ, көзсіз көбелектей жастарымызды жетегіне ерткен жат ағымдар қарқынды белең алуда. Солардың бірі – Таблиғи жамағат. Оның негізін қалаушы – Үндістанның Кандахла ауылында дүниеге келген Мухаммед Илияс. Ол алғаш сауатын өз ауылында ашып, ұстазы Рашид Ахмад Канкухиден он жылдай дәріс алады.
Содан соң Үндістандағы медреседе білімін жетілдіріп, «Мазахирул-улум» атты медреседе дәріс береді. Көп ұзамай ұстаздықты тастап, 1926-жылы «Таблиғи жамағаттың» негізін қалайды. Орталығы – Дели қаласы. Сонымен қатар, оның Пәкістанның Карачи, Лахор қалаларында да үлкен бөлімшелері бар.
Таблиғшылар атауы – араб тіліндегі «әт-Таблиғ» сөзінен шығып – жеткізу мағынасын береді [2]. Ал Ислам дінінің сенімі бойынша пайғамбарларға тиесілі 5 сипат бар. Олар: 1. Әс-Сидқ (шыншыл, турашыл); 2. Әл-Әмәнә; 3. Әл-Исмәт (күнәсіз); 4. Әл-Фәтәна (зерек, алғыр); 5. Таблиғ (жеткізу). Міне, осы бес сипаттың бірі «әт-Таблиғ». Қазіргі таблиғшылардың пайымдауынша, өз атауларын пайғамбарға тиесілі болған осы сипатқа сүйенеді. Сондай-ақ, олардың түсінігінше бұл сөзді «дінді жеткізу», «тарату» мағынасында қабылдап, оның негізін дәстүрлі Исламдағы «дін уағыз-насихат» негіздерінен тысқары қалады. Өйткені, ғұламаларымыздың Исламдағы дін уағыз-насихат негіздері мен жүйесін Құран аяттары мен Пайғамбарымыздың «Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) хадистері аясында қарастыратыны сөзсіз.

Ал, таблиғи жамағат өкілдері арасында ішінара кең тараған терминдерге тоқтала кетсек, олар: дағуат, таблиғ, ілім алу, фазаилул амал, машура, гаш, баян, әмірсап. Олар сонымен қатар, дін таратуға 3 күнге, бір жетіге, 40 күнге шығып, елдімекендерді аралап, уағыз айтумен айналысады. Таблиғи жамағатының негізгі 4 айлық сапарлары – Үндістан, Индонезия және Пәкістан елдеріне бағытталған.
Әуелі аталмыш топтың қоғамдағы исі мұсылман жұртшылығына тигізетін кері әсерлері жөнінде сөз қозғайық. Олар қарусыз көзбен қарағанда сырттай ислами мінез-құлқы жақсы, ықыласты, дін таратуға, дінге шақыруға талапты мұсылман бейнесінде көрінуі мүмкін. Алайда, шынайы іс-әрекеттеріне назар аударар болсақ, олардың асыл дініміздің кейбір тұстарын тастап, ғылым мен білімге негізделген баптарын қабылдамайтындарын да байқаймыз. Кез-келген жамағаттың өзіндік қателіктері бар болатыны секілді, таблиғи жамағаттың да шариғат үкімдеріне қайшы келетін өзіндік қате-кемшіліктері бары мәлім.

Атап айтқанда, олар мыналар:

1) Ғылым мен білімге мән бермейді. Яғни, Құран жаттауға зейін аудармайды, фиқһ, ақида және хадис ілімдері сынды ғылым салаларын терең меңгеруден бас тартады. Ілім ізденуде санаулы әдебиеттермен шектеледі. Негізгі сүйенер дәйектері – Құран және хадис емес, қиссалар мен қияли әңгімелер. Яғни, өмірде болып-болмаған оқиғалар мен рас-өтірігі анықталмаған ел аузынан естіген хабарлары. Ал бұл – Исламға деген дұрыс көзқарас емес.  Өйткені, ондай ұстаным Ислам шариғатындағы бұлтартпас дәлелдерге қайшы келеді.

Алла Тағаланың субути сипаттарының бірі – әл-Алим, яғни Білуші. Тіпті, қасиетті Құранда ғылым мен білім тұрғысындағы аяттар 719 жерде келген. Ал, Құран – ғылым мен білімнің қайнар көзі. Соған сүйенген Ислам діні сонау алтын ғасырларда мешіттер жанынан медреселер салынып, онда Құран, хадис, фиқһ және ақида т.б. ислами ғылым салаларында білікті мамандар даярлануына ерекше ден қойды. Алла Тағала Құран Кәрімде (Зумар сүресі, 8 аятында):
«Айт: «Білгендер мен білмегендер тең бола ма?», – дейді.

Пайғамбарымыздың (Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) сахих хадисінде: «Кімде-кім білім іздеу жолына түссе, онда Алла Тағала оның жәннатқа бару жолын жеңілдетеді. Періштелер ғылым ізденушінің талабына разы болып, оның аяғының астына қанаттарын жаяды», – делінген болатын.

Сонымен қатар Пайғамбарымыздың (Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): «Әлбетте, ғұламалар – Пайғамбарлардың (Оларға Алланың сәлемі болсын) мұрагерлері. Пайғамбарлар мұраға динар не дирхам қалдырған жоқ, ғылымды мұраға қалдырды. Кімде-кім Пайғамбардың (Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) мұрасын алса, мол үлесті алғаны болады», – деген ұлағатты сөздері бірден-бір дәйек.

Демек, дінге шақырудың бірінші шарты – діни білімді болу. Ал таблиғшылар бұл өлшеусіз қазынадан мақұрымдау. Ал, олардың «Алланың дініне шақырамыз» деген жалаң ұрандары – дінге шақыру емес, өздерінің қатарларын көбейту ғана.

2) Қасиетті Құран аяттары мен хадис-шәріптерді тиісті түрде түсіндірмейді. Керісінше, оны жамағаттарына шақыруға бұрмалап бағады. Сондай-ақ, қасиетті Құран Кәрімдегі – «шығу», «жиһад», «аттану», «амал етіңдер» деген сынды аяттардың негізгі мәнін ашпай, «бұл дағуатқа шақыру аяты» деп, өз мүдделеріне пайдалануды көздейді.

Мәселен: Құран Кәрімдегі «Әли Имран» сүресінің 110-аятындағы: «Сендер адамдар үшін (яғни, адамдардың арасынан қанша үмбет) шығарылған (болса, сол) үмбеттің ең жақсысы болдыңдар. (Өйткені) сендер Аллаға иман келтіріп, игілікке әмір етесіңдер және жамандықтан тиясыңдар» деген үкімді алға тартып: «Міне, аятта «Сендер әмр мағруф жасайсыңдар (адамдарды тура жолға шақыру үшін), мүнкәр (тиым) істерден бөгейсіңдер» – делінген. Сондықтан, біз дағуатқа шығып, адамдарды тура жолға шақыру үшін әмр мағруф жасаймыз және оларды мүнкәр (күнә) істерден бөгейміз, – деп, өз мүдделеріне бұрмалағысы келеді. Алайда, бұл аят таблиғшылардың бөлек жамағат құруына, 3 күн,  40 күн, өмірінде 4 ай дағуатқа шығуы жөнінде нұсқау бермейді. Ал Құран аяттарының мән-мағынасын өзгерту үзілді-кесілді дұрыс емес. Оған қоса, дінге шақыру, оны елге өз деңгейінде түсіндіре білу кез-келген адамның қолынан келетін іс емес, оған қажетті деңгейде діни сауат лазым.

3) Уағыз-насихат «дағуатына» шақыруға белгілі бір күндер арнап, 3 күн, 7 күн, 40 күн және 4 айға сапар шегу сынды шектеулері шариғатқа қайшы. Өйткені мұсылманның әрбір іс-қимылы, жүріс-тұрысы, қарым-қатынасы, тіпті, сөйлеген сөзі насихат болуы тиіс. Уағыз-насихат жасаудың өзін шариғат талаптарына сай жүзеге асуы керек. Алла Тағала қасиетті Құран Кәрімде былай деп бұйырған болатын (Нахл сүресі, 125 аятында):

«Адамдарды Раббыңның жолында даналық және көркем үгіт арқылы шақыр», – деген еді. Демек, біз осы аятқа сүйенуіміз қажет. Оған Пайғамбарымыздың (Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) Муаз Ибн Жәбәлды (р.а) Йеменге жібергендегі жайлы оқиғасы бірден-бір дәйек. Пайғамбарымыз Мұхаммед (Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) Муаздың   білімдарлығын, ықыласын жақсы білгендіктен Исламды адамдарға түсіндіріп, Құранды үйретуі үшін оны Йеменге жібереді.
Сахаба сол жолға аттанар алдын Пайғамбарымызбен болған әңгімесін хазіреті Муаз былайша баяндайды:
Алла расулы мені Йеменге жіберер кезде: «Сенен бір мәселе жайлы сұралғанда, неге сүйеніп үкім етесің?», – деп сұрады. Мен: «Алланың кітабына сүйеніп үкім кесемін», – деп жауап бердім. «Іздеген жауабыңды Алланың кітабынан таба алмасаң, неге сүйеніп үкім жасайсың?», – деді. «Хақ Елшісінің үкімі бойынша», – дедім. «Одан да таба алмасаң ше?», – дегенде, «Өз ақылыммен (ижтиһадыммен) ойланып шешемін», – деп жауап бердім. Бұл жауапты естіген Пайғамбарымыз (Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): «Разы болған мәселесінде Нәбиін табысқа жеткізген Аллаға мадақ!», – деп, йемендіктерге: «Сіздерге сахабаларымның ішіндегі ілімді, дінді ең жақсы білетін қайырлы адамды жібердім», – деп үшбу хат жазып жіберді [3].

Мінеки, осы айтылған дәлелдерді негізге ала отырып, таблиғшылардың сауатсыздықпен дін таратудағы керағарлығын тағы да айқындай түсеміз. Күнделікті өмірден мысал келтірер болсақ, отбасылық, яки қандай да бір жеке мәселелерін уайымдап келе жатқан жанға жолай кездесе кеткен таблиғшының жағадан алып: «Лә иләһә иллә Алла, Мұхаммед расул Алла», – деп тіліңді кәлимаға келтір деуіне әлгі уайымы басынан асқан пенденің оған ауыр сөз айтып, сөгіп жібермеуіне ешқандай кепілдік жоқ. Нәтижесінде, таблиғшы ол адамның күнәға ұрынып қалуына себепші болады. Ал асыл дініміз даналыққа шақырады емес пе? Онда, ол Алла Тағаланың (Бақара сүресі, 255 аяты): لاَ إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ «Дінде зорлық жоқ», – деген аятына қайшы келетіні сөзсіз. Сол себепті дінге үгіттеу үшін шариғи ілім қашан да, қай кезде де маңызды болмақ.

Нұх (ғ.с) 950 жыл бойы дінге шақырса да, оған қауымы ермеген болатын. Сонда таблиғшылардың тұжырымынша Алла Тағала өз пайғамбарының амалын қабыл етпегені ме? Мұндай жалған пайымдардың дінде еш негізі жоқ. Шынтуайында, біздің міндет даналықпен үгіт жасау, ал жүрекке иман туралығын беретін тек Алла Тағала!

4) Уағызда әлсіз және жалған хадистерді де айтудан тайсалмайды. Жалғандығы өз алдына, оларды қиссалар мен кездейсоқ оқиғалармен қуаттауға тырысып бағады. Ал пайғамбардың атынан жалған сөйлеудің соңы жақсылыққа апармайтыны сөзсіз. Әбу һурайрадан (Одан Алла разы болсын) жеткен хадисте Пайғамбарымыз (Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) былай деген:
«Кімде-кім менің атымнан біле тұра жалған сөйлесе, өзіне тозақтан орын дайындай берсін». (Сахих әл-Бұхари, Білім кітабы, 107).

5) Әлеуметтік жағдайлары тұрақталмаған таблиғшылардан ең әуелі – әйел, балалары зардап шегеді. Құдай қосқан әйелі мен бала-шағасының, ата-ана алдындағы ақылары өтелмейді. Көп жағдайларда сапарға кеткен таблиғшылардың әйелдері мен бала-шағалары мешіт имамдарына шағымданып келіп жатқан жағдайларда аз емес. Олардың сауалдары белгілі. «Исламда осылай үгіт жасауға бола ма?», «Пайғамбар және оның сахабалары дінді осылай жайған ба?» деп, далада қалған әйел, бала-шағаларының көз жастарына күә болып жатқанымыз да рас. Ал, мұсылман адам әйелі мен бала-шағасының ақысын өтеуге міндетті. Ең абзал дағуат Исламға үгіттеуді өз отбасыңнан, көршілеріңнен, туған-туыстардан бастау емес пе?! Таблиғшылар, тіпті, кей жағдайларда жылында 4 айлық сапарға кетер алдын әйелдеріне талақ беріп, ажырасып та жатады. Бұл – індет. Дінімізде мұндай істерге ешқашан жол берілмеген. Өйткені, бес парыздың бірі қажылықтың өзі жағдайы келген жандарға парыз. Яғни, жағдайы келді дегеніміз – отбасының ешнәрсеге мұқтаж болмауы, ата-анасының рұқсаты, ақ батасы, тағы сол сияқты факторлар. Бірақ, парыз амалдармен 3 қайнаса сорпасы қосылмайтын Пәкістанға сапар – дінімізге де, қисынға да қайшы.

Отбасына қамқорлық жасамағандар жайында Пайғамбарымыз (Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): 5 түрлі тозақ иелері болады: (Солардың бірі):

«Ешқандай да қадір-қасиеті жоқ әлсіз (нәпсісіне ерген), отбасылары мен малдарына қамқорлық жасамайтын адам…», – деген.

6) Таблиғшыларды 4 айға Пәкістанға сапар шегеді дедік. Олар сол жолда «пайғамбар сүннетімен жүреміз» деген ұранмен Пәкістанның ұлттық киімін киіп, өздерін «дағуатшылармыз» деп таныстырып, үй-үйді аралаумен шектеледі [5]. Демек, таблиғшылардың пайымдауынша, Пайғамбарымыз пәкістандық ұлттық киім киген бе? Олай болса, неге басқа Араб елдері де Пәкістанның ұлттық киімін кимеген?! Себебі, мұнда бір шикілік бар. Ақиқатына келсек, Ислам дінінде дәл сол үлгіде киінуді міндеттейтін ешқандай дәлел жоқ. Керісінше, Пайғамбарымыздың (Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын):
«Алла тағала сендердің киімдеріңе де, суреттеріңе де қарамайды, Ол сендердің жүректеріңе қарайды», – деген хадисі бар (Муслим). Ал бұл болса сүннетті бұрмалаудың айқын дәлелі болмақ. Ендеше, осындай адасушылыққа ұшырамаудың ең тура, әрі сенімді жолы – түрлі күдікті топтарға немесе жамағаттарға ілесуден іргеңді аулақ салып, ең тура, ең сенімді қалың бұқарамен бірге болу. Яғни, басым көпшілік мұсылмандармен бірге. Өйткені, Алла Тағала қасиетті Құран Кәрімдегі (Әли Имран сүресі, 103-аят):

«Түгел Алла Тағаланың жібіне (дініне) жабысыңдар да, бөлінбеңдер», -деген аят жолында исі мұсылман атаулыны өзара ауызбіршілікке шақырып, бөлінбей, дұрыс сенімді ұстанатындардың білімі мен имандарын кемелдендіріп, ал бұрыс сенімде болғандарды райларынан қайтаруға үндейді.

Әнфал сүресінің 46-шы ятында:

«Аллаға әрі Елшісіне бой ұсыныңдар, өзара жанжалдаспаңдар, онда үрейленесіңдер де құттарың қашады және сабырлы болыңдар. Расында Алла, сабырлылармен бірге», – деген еді.

Құранмен қоса Пайғамбарымыздан (Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) жеткен хадисіне зер салып қарайтын болсақ:

«Алла Тағала менің үмбетімді ешқашан адасушылықта біріктірмейді, басым көпшілікпен болыңдар. Алла Тағаланың жәрдемі жамағатпен бірге, ал кімде-кім бөлінсе, онда ол тозақ отында», – деген. (Хаким, Ибн Журейр, Хаким бин Омардан, Хаким Ибн Аббастан).

Ендеше, жоғарыда келтірген хадистерге сүйене отырып, шариғат тұрғысы бойынша таблиғи жамағаттың ұстанымы мен амал-әрекеттерінде шариғатқа сай келмейтін тұстары бар екенін білдік. Сондықтан, олардан аулақ жүру – адасудан аулақ болу деп тұжырымдауға болады [5].

Аталмыш топ шетелден басқарылатындықтан мемлекет қауіпсіздігін сақтау үшін ТМД елдері ішінде ең алғаш болып Өзбекстанда, 2006-жылы Тәжікстанда экстремисттік ұйым ретінде танылып, олардың қызметтеріне біржола нүкте қойса,  2009-жылы Ресей Федерациясы өз аумағында таблиғи жамағаттың әрекеттеріне тосқауыл жасаған болатын [6]. Ал елімізде 2013-жылдың 26 ақпан күні Астана қаласы, Сарыарқа аудандық сот шешімімен таблиғи жамағат экстремисттік ағым ретінде танылып, Қазақстан Республикасы аумағында да емін-еркін үгіт жүргізуіне тыйым салынды [7].

ДЕРЕККӨЗ: muftyat.kz

Комментарии закрыты.